वास्तुशास्त्रमा भवन निर्माण प्राचीन ऋषिमुनिहरूले जनकल्याणको उद्देश्यले प्रतिपादित गरेका सिद्धान्तहरूमा आधारित छ। कुनै पनि आवासीय वा औद्योगिक भवन बनाउँदा भूमिको दिशा, कक्षको स्थान, रेखाङ्कन, प्रकाश र हावापानीको सही योजना मिलाउनाले भवनमा बस्ने मानिसलाई सुख, शान्ति र दीर्घकालीन समृद्धि प्राप्त हुन्छ।

१. भवन निर्माणको आधारभूत सिद्धान्त
वास्तुशास्त्र अनुसार, भवन निर्माणको पूर्व तयारीका लागि सबैभन्दा पहिले शिलान्यास गर्नु आवश्यक हुन्छ। विद्वान् ज्योतिषको परामर्श अनुसार शुभ मुहूर्तमा पञ्चशिलाको स्थापना गरी भवनको आरम्भ गर्नुपर्छ।
-
भवनको पूर्व र उत्तर दिशा हल्का राख्नुपर्छ, झ्याल र प्रकाशको लागि उपयुक्त मानिन्छ।
-
भवनको दक्षिण र पश्चिम दिशा भारी राख्नुपर्छ, जहाँ आलमारी, भण्डारगृह र तौलदार वस्तु राख्दा सकारात्मक प्रभाव पर्छ।
-
भवनलाई आयताकार वा वर्गाकार बनाउँदा दीर्घकालीन स्थायित्व र लाभ हुन्छ।
२. कक्ष विभाजन र दिशा चयन
वास्तुशास्त्रमा भवनलाई १६ भागमा विभाजन गरिन्छ र प्रत्येक कक्षको स्थान प्रकृति र भौतिक तत्व अनुसार निर्धारण हुन्छ।
-
पूर्व-आग्नेय: भान्सा वा रसोईघर
-
दक्षिण: शयनकक्ष वा विश्रामकक्ष
-
पश्चिम: भोजनकक्ष वा अध्ययनकक्ष
-
उत्तर-ईशान: पूजाघर वा औषधि कक्ष
-
ब्रह्मस्थान (मध्य भाग): खुला स्थान वा आँगन
यसरी प्रत्येक कक्षलाई सही दिशामा राख्दा प्राकृतिक तत्व (पृथ्वी, जल, वायु, अग्नि र आकाश) सन्तुलित रहन्छन्।
अरू पनि पढ्नुस्
३. आधुनिक सहरमा भवन निर्माणको सिफारिस
आजकल सहरमा सानो भूखण्डमा पनि सबै सुविधायुक्त घर बनाउनुपर्दछ। त्यसैले:
-
पूर्व र उत्तर दिशामा खाली स्थान राख्नाले घर उज्यालो र शुभ रहन्छ।
-
दक्षिण-पश्चिम भारी राख्नाले घर स्थिर र सुरक्षित हुन्छ।
-
सही जल निकास र सूर्यको प्रकाशको प्रवेश भवनको स्वास्थ्य र ऊर्जा सन्तुलनको लागि महत्वपूर्ण छ।
निष्कर्ष
वास्तुशास्त्रमा भवन निर्माण गर्दा दिशा, आकार, कक्षको स्थान र प्राकृतिक तत्वको सन्तुलनको ख्याल राख्नाले सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुन्छ। प्राचीन सिद्धान्तलाई आधुनिक प्रविधिसँग संयोजन गरी योजना बनाउँदा दीर्घकालीन लाभ र मानसिक शान्ति प्राप्त गर्न सकिन्छ।