रत्न के हो ?

‘रत्न’ शब्द महान् शब्द मध्येको एक हो । यसको विशिष्ठ अर्थ श्रेष्ठता हुन्छ । यसै कारण विशिष्ठ व्यक्तिहरूलाई राष्ट्रले मान सम्मान पदवी उपाधीले विभूषित गर्ने गरिन्छ । जस्तै : महेन्द्र रत्न, वैद्य रत्न, कवि रत्न आदिलाई लिन सकिन्छ । रत्न दुई प्रकारका हुन्छन् । रत्न आफैंमा सुगन्धित, चित्ताकर्षक चिर स्थायी तथा दुर्लभ हुने हुनाले यसको महत्त्व र विशेषताका बारेमा वेद, पुराण, उपनिषद, आरण्यकहरूमा व्याख्या गरिएको छ । जस अनुरूप ऋग्वेदको पहिलो श्लोक ॐ “अग्निमीडे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम् । होतारं रत्नधातमम् ।।”

अवध्यः सर्वदेवानां बलो नामासुरोऽभवत् ।

त्रिदिवेशोपकाराय त्रिदशैः प्रार्थितो मखे ।।

ततस्तेनात्मनः कायो देवानां सम्मुखे धृतः ।

देहे समर्पिते शक्रस्तद्वज्रेणाहनच्छिरः ।।

जातानि रत्नकूटानि वज्रेणाहतमस्तके ।

वज्रसंज्ञा कृता देवैःसर्वरत्नोत्तमोत्तमे ।। (अगस्तिमते)।

रत्न शब्द आधुनिक युग वा मध्यकालीन युगभन्दा पनि पहिले प्राचीन युगको उपलब्धी हो भन्ने कुरा यी श्लोकबाट प्रमाणित भएको छ । निर्माण प्रक्रिया र समिश्रित तत्त्वका आधारमा रत्नलाई तीन प्रकारमा विभाजन गर्न सकिन्छ ।

क. प्रणिज रत्न (Creature Gem)

ख. वानस्पतिक रत्न (Botanic Gem)

ग. खनिज रत्न (Mineral Gem)

(‘रत्नमनि मनोक्षानि ग्रहदोषदराणि च‘)            

– रत्नले सुन्दरता दिन्छ र ग्रहदोषको नकारात्मक प्रभावलाई हटाउँछ ।

आम मानिसको धारणा यस्तो रहेको छ कि रत्न लगाउनाले लाभ एवम् सौभाग्यमा बृद्धि हुन्छ । परन्तु यो थोरैलाई मात्र थाहा छ कि ज्योतिषविद्हरूसँग परामर्श नगरिकन रत्न धारण गर्नु अनिष्टकारी पनि हुन सक्दछ । रत्न दुर्लभ र मूल्यवान् भएकाले सामान्यको उपयोगभन्दा बाहिर छ । धनाढ्य, श्रीसम्पन्न र सामथ्र्यवानले मात्र यसलाई उपयोग गर्न सक्दछन् तर यो आवश्यक छैन कि सबै रत्न सबैका लागि उपयुक्त नै हुन्छ । रत्न धारणले शोभा बृद्धि अवश्य हुन्छ तर लाभप्रद तबमात्र सम्भव हुन्छ जब धारकप्रति त्यस रत्नको ज्योतिषको मान्यता प्राप्त हुन्छ । यसको पछि रश्मि सिद्धान्त र समय विज्ञानले काम गरेको हुन्छ ।