टेलिभिजनमा ज्योतिष र वास्तु: एक विश्लेषण
डा. उत्तम उपाध्याय न्यौपानेले लामो समयदेखि नेपालका प्रमुख टेलिभिजन च्यानलहरू मार्फत ज्योतिष र वास्तुशास्त्रको ज्ञानलाई आम दर्शकसम्म पुर्याउँदै आउनुभएको छ। उहाँको टेलिभिजन उपस्थितिले यी परम्परागत विषयहरूलाई आधुनिक सञ्चार माध्यमको प्रयोग गरी व्यापक जनमानससम्म पुर्याउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। उहाँ तराई टिभी, कान्तिपुर टेलिभिजन, र नेपाल टेलिभिजन जस्ता विभिन्न च्यानलहरूमा ज्योतिष तथा वास्तुसम्बन्धी कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आउनुभएको छ।
उहाँको टेलिभिजन यात्रा वि.सं. २०६३ मा तराई टिभीबाट “वास्तु इन्जिनियरिङ” नामक कार्यक्रमबाट सुरु भएको देखिन्छ। त्यसपछि वि.सं. २०६६ बाट कान्तिपुर टेलिभिजनमा “ज्योतिष मन्थन” र वि.सं. २०७५ बाट नेपाल टेलिभिजनमा पनि “ज्योतिष मन्थन” नामक कार्यक्रमको प्रस्तोताको रूपमा उहाँले आफ्नो विशेषज्ञता प्रस्तुत गर्नुभयो (प्रयोगकर्ताको प्रश्नमा उल्लेखित)। यो लामो र निरन्तर टेलिभिजन यात्राले उहाँलाई ज्योतिष र वास्तुको क्षेत्रमा एक स्थापित टिभी व्यक्तित्व बनाएको छ।
उहाँका कार्यक्रमहरूले ज्योतिष (“ज्योतिष मन्थन”) र वास्तु (“वास्तु इन्जिनियरिङ”) दुवै विषयलाई समेटेका छन्, जसले उहाँको विशेषज्ञताको फराकिलो दायरालाई प्रदर्शन गर्दछ। “वास्तु इन्जिनियरिङ” जस्तो शीर्षकले वास्तुलाई केवल परम्परागत विश्वासको रूपमा मात्र नभई, यसलाई इन्जिनियरिङ र संरचनात्मक पक्षसँग जोड्ने एक नवीन प्रयासको सङ्केत गर्दछ। यसले वास्तुशास्त्रलाई समकालीन समाजमा थप सान्दर्भिक र वैज्ञानिक दृष्टिकोणबाट हेर्न प्रेरित गरेको हुन सक्छ। त्यसैगरी, “ज्योतिष मन्थन” कार्यक्रमले ज्योतिषीय सिद्धान्त, ग्रह-नक्षत्रको प्रभाव, राशिफल, र समसामयिक घटनाहरूको ज्योतिषीय विश्लेषण प्रस्तुत गरी दर्शकहरूलाई ज्ञान र मार्गदर्शन प्रदान गरेको देखिन्छ। यी कार्यक्रमहरू मार्फत डा. न्यौपानेले ज्योतिष र वास्तुका जटिल विषयहरूलाई सरल र सहज भाषामा प्रस्तुत गरी आम दर्शकको मन जित्न सफल हुनुभएको छ।
डा. उत्तम उपाध्याय न्यौपानेका प्रमुख टेलिभिजन कार्यक्रमहरू
कार्यक्रमको नाम | टेलिभिजन च्यानल | प्रारम्भिक प्रसारण वर्ष (अनुमानित) | मुख्य विषयवस्तु/फोकस |
|---|---|---|---|
वास्तु इन्जिनियरिङ | तराई टिभी | २०६३ | वास्तुशास्त्र र इन्जिनियरिङको संयोजन, वास्तु सिद्धान्त |
ज्योतिष मन्थन | कान्तिपुर टिभी | २०६६ | ज्योतिषीय विश्लेषण, राशिफल, ग्रह प्रभाव, समसामयिक विमर्श |
ज्योतिष मन्थन | नेपाल टेलिभिजन | २०७५ | ज्योतिषीय विश्लेषण, राशिफल, ग्रह प्रभाव (निरन्तरता) |
स्रोत: प्रयोगकर्ताको प्रश्न
यो तालिकाले डा. न्यौपानेको टेलिभिजन यात्रा र त्यसको प्रभावको एक संक्षिप्त झलक प्रस्तुत गर्दछ। उहाँका यी कार्यक्रमहरूले हजारौं दर्शकहरूलाई ज्योतिष र वास्तुको महत्वबारे सचेत गराउनुका साथै उनीहरूको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन प्रेरित गरेको विश्वास गर्न सकिन्छ।
"वास्तु इन्जिनियरिङ" (तराई टिभी, २०६३): एक सिंहावलोकन
वि.सं. २०६३ मा तराई टिभीबाट प्रसारित “वास्तु इन्जिनियरिङ” नामक कार्यक्रम डा. उत्तम उपाध्याय न्यौपानेको टेलिभिजन यात्राको प्रारम्भिक र महत्वपूर्ण प्रस्तुति थियो। यो कार्यक्रमको शीर्षक आफैँमा नवीन र विचारोत्तेजक छ, जसले वास्तुशास्त्रलाई आधुनिक इन्जिनियरिङ र भवन निर्माणका सिद्धान्तहरूसँग जोड्ने प्रयास गरेको सङ्केत गर्दछ [प्रयोगकर्ताको प्रश्न]। तराई टेलिभिजनमा कार्यक्रम सञ्चालन भएको तथ्यले यसको पुष्टि गर्दछ।
“वास्तु इन्जिनियरिङ” कार्यक्रमले परम्परागत वास्तु ज्ञानलाई समकालीन निर्माण अभ्यासहरूसँग कसरी एकीकृत गर्न सकिन्छ भन्ने विषयमा केन्द्रित रहेको हुन सक्छ। “इन्जिनियरिङ” शब्दको प्रयोगले वास्तुलाई केवल आस्था वा विश्वासको विषयको रूपमा मात्र नहेरी, यसका पछाडि रहेका वैज्ञानिक वा प्राविधिक पक्षहरूलाई पनि उजागर गर्ने प्रयास गरेको बुझिन्छ। यस कार्यक्रम मार्फत डा. न्यौपानेले घर, कार्यालय वा अन्य संरचना निर्माण गर्दा वास्तुका कुन-कुन सिद्धान्तहरूलाई इन्जिनियरिङ डिजाइनमा समावेश गर्न सकिन्छ, जसले गर्दा त्यहाँ सकारात्मक ऊर्जाको प्रवाह होस् र त्यहाँ बस्ने वा काम गर्ने व्यक्तिहरूको जीवन सुखमय र समृद्ध बनोस् भन्ने जस्ता विषयमा प्रकाश पारेको हुन सक्छ।
तराई क्षेत्रका दर्शकहरूलाई लक्षित गरी तराई टिभीमा यो कार्यक्रम प्रसारण हुनुले क्षेत्रीय पहुँच र स्थानीय सन्दर्भमा वास्तुको महत्वलाई उजागर गर्ने प्रयास पनि गरेको हुन सक्छ। तराईको विशिष्ट भौगोलिक अवस्था, हावापानी, र सांस्कृतिक परिवेशलाई ध्यानमा राख्दै वास्तुका सिद्धान्तहरूलाई कसरी लागू गर्न सकिन्छ भन्नेबारे कार्यक्रममा चर्चा गरिएको हुन सक्छ। यद्यपि कार्यक्रमको विस्तृत सामग्रीबारे हाल विस्तृत जानकारी उपलब्ध छैन, तथापि शीर्षक र प्रसारण माध्यमको आधारमा यसले वास्तुशास्त्रलाई एक आधुनिक र व्यावहारिक विज्ञानको रूपमा प्रस्तुत गर्ने लक्ष्य राखेको अनुमान गर्न सकिन्छ। यस कार्यक्रमले वास्तुप्रतिको परम्परागत धारणामा नयाँ दृष्टिकोण थप्दै यसलाई अझ व्यापक र स्वीकार्य बनाउन भूमिका खेलेको हुन सक्छ।
"ज्योतिष मन्थन" (कान्तिपुर टिभी, २०६६): प्रमुख विशेषताहरू
वि.सं. २०६६ बाट कान्तिपुर टेलिभिजन जस्तो राष्ट्रिय स्तरको प्रमुख च्यानलमा प्रसारित “ज्योतिष मन्थन” कार्यक्रम डा. उत्तम उपाध्याय न्यौपानेको ज्योतिषीय विशेषज्ञतालाई आम दर्शकसम्म पुर्याउने एक महत्वपूर्ण मञ्च बन्यो। कान्तिपुर पब्लिकेसन्स अन्तर्गतको यो टेलिभिजनको व्यापक पहुँचले गर्दा यो कार्यक्रमले ठूलो दर्शक वर्गको ध्यान आकृष्ट गर्न सफल भयो।
“ज्योतिष मन्थन” शीर्षकले नै कार्यक्रमको गम्भीर र विश्लेषणात्मक प्रकृतिलाई सङ्केत गर्दछ। “मन्थन” शब्दको अर्थ गहिरो चिन्तन, विचार-विमर्श, र विश्लेषण हो। यसबाट के अनुमान लगाउन सकिन्छ भने यो कार्यक्रम केवल राशिफल वा सामान्य भविष्यवाणीमा मात्र सीमित नभई, ज्योतिषशास्त्रका विभिन्न सिद्धान्त, ग्रह-नक्षत्रको गोचर र तिनले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय घटनाक्रम, सामाजिक परिवेश, र व्यक्ति विशेषको जीवनमा पार्न सक्ने प्रभावहरूबारे गहन विमर्श गर्ने मञ्च थियो। डा. न्यौपानेले यस कार्यक्रम मार्फत ज्योतिषीय ज्ञानलाई तर्कसंगत र समसामयिक रूपमा प्रस्तुत गरी दर्शकहरूमा ज्योतिषप्रतिको बुझाइलाई फराकिलो बनाउन मद्दत गर्नुभएको हुन सक्छ। ज्योतिषसम्बन्धी विभिन्न जिज्ञासा र भ्रमहरूलाई निवारण गर्दै सही ज्ञान प्रवाह गर्नु यस कार्यक्रमको एक प्रमुख उद्देश्य रहेको हुन सक्छ।
कान्तिपुर टिभी जस्तो प्रतिष्ठित माध्यममा यस्तो कार्यक्रम सञ्चालन हुनुले डा. न्यौपानेको ज्योतिषीय ज्ञान र प्रस्तुति कौशलले व्यापक मान्यता पाएको देखाउँछ। यसले उहाँको विचारलाई महत्व दिइएको र उहाँलाई ज्योतिष क्षेत्रको एक आधिकारिक आवाजको रूपमा स्वीकार गरिएको पनि बुझ्न सकिन्छ। “ज्योतिष मन्थन” ले ज्योतिषशास्त्रलाई केवल भाग्य बताउने विधाको रूपमा मात्र नभई, जीवनलाई मार्गदर्शन गर्ने एक प्राचीन विज्ञान र दर्शनको रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजेको हुन सक्छ। यस कार्यक्रमले दर्शकहरूलाई आफ्नो जीवनका विभिन्न पक्षहरूलाई ज्योतिषीय दृष्टिकोणबाट बुझ्न र सकारात्मक दिशामा अघि बढ्न प्रेरित गरेको विश्वास गर्न सकिन्छ।
"ज्योतिष मन्थन" (नेपाल टेलिभिजन, २०७५): निरन्तर यात्रा
कान्तिपुर टेलिभिजनमा “ज्योतिष मन्थन” कार्यक्रमको सफलता र लोकप्रियता पछि, डा. उत्तम उपाध्याय न्यौपानेले वि.सं. २०७५ बाट नेपाल टेलिभिजन, जुन नेपालको सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय प्रसारण संस्था हो, मा उही नामको कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिनुभयो। यो कदमले उहाँको ज्योतिषीय प्रस्तुतिको माग र प्रभावकारितालाई थप पुष्टि गर्दछ। एउटै शीर्षकको कार्यक्रम फरक र अझ व्यापक पहुँच भएको च्यानलमा सार्नुले कार्यक्रमको सफल ढाँचा र दर्शकहरूको निरन्तर रुचिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।
नेपाल टेलिभिजनमा “ज्योतिष मन्थन” को प्रसारणले डा. न्यौपानेको ज्योतिषीय ज्ञान र विश्लेषणलाई अझ फराकिलो र विविध दर्शक समूहसम्म पुर्याउन मद्दत गर्यो। सरकारी सञ्चार माध्यम हुनुको नाताले नेपाल टेलिभिजनको पहुँच देशका दुर्गम क्षेत्रहरूसम्म पनि रहेको छ, जसले गर्दा शहरी क्षेत्रमा मात्र सीमित नभई ग्रामीण भेगका दर्शकहरूले पनि उहाँको ज्योतिषीय विमर्शबाट लाभ उठाउने अवसर पाए।
वि.सं. २०७५ मा कार्यक्रम सुरु हुनुले समसामयिक ज्योतिषीय घटनाहरू, सामाजिक परिवर्तनहरू, र नयाँ पुस्ताका दर्शकहरूको रुचिलाई सम्बोधन गर्न कार्यक्रमको सामग्री र प्रस्तुतिमा केही परिमार्जन वा नयाँपन ल्याइएको हुन सक्ने सम्भावना रहन्छ। समयसँगै ज्योतिषीय विमर्शका विषयहरू र दर्शकको अपेक्षा परिवर्तन हुन सक्छन्, र नेपाल टेलिभिजनको मञ्चबाट डा. न्यौपानेले यी परिवर्तनहरूलाई आत्मसात गर्दै ज्योतिषशास्त्रको शाश्वत ज्ञानलाई नवीन सन्दर्भमा प्रस्तुत गर्नुभएको हुन सक्छ। यद्यपि कार्यक्रमको विशिष्ट सामग्रीमा भएको विकासक्रमबारे विस्तृत जानकारी उपलब्ध छैन, तथापि नेपाल टेलिभिजनमा यसको निरन्तरताले डा. न्यौपानेको ज्योतिष क्षेत्रमा एक स्थापित र विश्वसनीय विज्ञको छविलाई थप सुदृढ बनाएको छ। यसले ज्योतिषशास्त्रलाई समकालीन समाजमा जीवन्त र सान्दर्भिक बनाइराख्न उहाँले खेल्नुभएको महत्वपूर्ण भूमिकालाई पनि उजागर गर्दछ।